Mỹ tái chiến Iran sau bầu cử giữa kỳ 3/11?

Động thái mới nhất của Bộ Chiến tranh Mỹ là tín hiệu đáng chú ý nhất cho thấy phương án quân sự đang được đặt trở lại trên bàn.

Ba tàu sân bay và 10.000 quân: Washington đang chuẩn bị cho điều gì?

Theo AP, nhóm tàu đang hướng tới Trung Đông gồm USS Theodore Roosevelt và các tàu thuộc nhóm đổ bộ USS Makin Island, mang theo hơn 7.000 thủy thủ và khoảng 2.000 lính thủy đánh bộ. Nếu kế hoạch được thực hiện, Mỹ có thể có ba tàu sân bay cùng hiện diện tại Trung Đông vào cuối tháng 10, đưa tổng số thủy thủ và lính thủy đánh bộ Mỹ trong khu vực lên hơn 20.000 người cùng hàng trăm máy bay.

Đây là mức hiện diện hải quân đặc biệt lớn; lần gần nhất Hải quân Mỹ có ba tàu sân bay tại Trung Đông là tháng 4.

Điều đáng chú ý là thời điểm triển khai trùng với tuyên bố của Tổng thống Trump rằng Mỹ có thể tăng cường ném bom Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Trong cuộc phỏng vấn với Time, khi được hỏi liệu Mỹ có nối lại chiến dịch không kích sau bầu cử hay không, ông Trump trả lời ngắn gọn: “Có thể”.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn, Tổng thống Mỹ cũng cho rằng chiến dịch đã phá hủy năng lực hạt nhân, hải quân, không quân và radar của Iran, đồng thời nói rằng ông kéo dài chiến dịch vì không muốn Iran khôi phục năng lực quân sự trong tương lai. Đây là đánh giá của Tổng thống Trump về kết quả chiến dịch, không phải đánh giá độc lập về mức độ suy giảm năng lực quân sự Iran.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Nếu Washington thực sự chuẩn bị cho một đợt tấn công mới, mục tiêu có thể không còn là một chiến dịch kéo dài nhiều tháng, mà là một chiến dịch đánh mạnh, ngắn và có mục tiêu, tận dụng ưu thế trên không và trên biển để buộc Tehran chấp nhận một thỏa thuận.

Vì sao khả năng Mỹ tái chiến Iran đang tăng?

Có ít nhất bốn dấu hiệu đáng chú ý.

Thứ nhất, phương án quân sự đã được triển khai từ cấp chuẩn bị sang cấp bố trí lực lượng. Ba tàu sân bay không chỉ tạo thêm năng lực không kích mà còn cho Washington khả năng duy trì máy bay chiến đấu trên không, tăng cường tác chiến điện tử, phòng không, trinh sát và bảo vệ các tuyến hàng hải. Các tàu đổ bộ chở lính thủy đánh bộ cũng tạo thêm năng lực phản ứng nhanh nếu các căn cứ hoặc đồng minh Mỹ trong khu vực bị tấn công.

Thứ hai, kênh ngoại giao đang gặp bế tắc. Iran đã đưa ra đề xuất ngừng bắn, trong đó có vấn đề mở lại eo biển Hormuz theo từng bước. Nhưng ông Trump cho rằng đề xuất này chưa đủ và đã từ chối. Theo Reuters, Tehran vẫn duy trì kênh ngoại giao nhưng đồng thời chuẩn bị một phương án đáp trả mạnh hơn nếu Mỹ tiến hành các cuộc tấn công mới với quy mô lớn. Điều này tạo ra một nghịch lý: cả hai bên đều chuẩn bị cho chiến tranh trong khi vẫn để ngỏ đàm phán.

Thứ ba, Washington đang có thêm những lý do để biện minh cho hành động quân sự. Ông Trump ngày 1/10 nói các dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran có thể liên quan vụ cơ phó trên chuyến bay FlyDubai tìm cách tấn công cơ trưởng và làm máy bay hướng tới Israel. Ông cảnh báo nếu mối liên hệ với Tehran được xác nhận, Iran sẽ bị “đánh rất mạnh”. Tuy nhiên, AP lưu ý rằng ông Trump chưa đưa ra bằng chứng cụ thể cho cáo buộc này.

Ngoài ra, Anh cũng bắt giữ một số người bị tình nghi liên quan các âm mưu khủng bố gần căn cứ không quân Fairford, nơi từng được sử dụng trong các hoạt động quân sự của Mỹ. Những sự kiện như vậy có thể làm thay đổi ngưỡng chính trị để Washington trả đũa, nếu chính quyền Tổng thống Trump xác định được bằng chứng về vai trò của Iran.

Thứ tư, Hormuz vẫn là điểm nghẽn chiến lược. Giá dầu Brent ngày 1/10 tăng hơn 4 USD, lên 102,3 USD/thùng, trong bối cảnh thị trường phản ứng với thông tin Mỹ tăng quân và nguy cơ chiến sự tái diễn. Ngày 2/10, giá dầu Brent tiếp tục quanh mức 102,6 USD/thùng, Reuters đưa tin.

Điều này tạo thêm áp lực cho Washington phải tìm cách ổn định tuyến vận tải năng lượng. Nhưng đồng thời, nó cũng khiến một cuộc tấn công mới trở nên nguy hiểm hơn: bất kỳ chiến dịch nào làm Hormuz đóng cửa trở lại đều có thể nhanh chóng biến một cuộc chiến Mỹ-Iran thành một cú sốc năng lượng toàn cầu.

Nhưng “đánh thắng Iran” là chuyện khác hoàn toàn

Đây chính là điểm cần phân biệt.

Mỹ có khả năng gây tổn thất quân sự cực lớn cho Iran. Nhưng điều đó không đồng nghĩa Mỹ có thể dễ dàng đạt được một chiến thắng chiến lược.

Mục tiêu quân sự của Washington có thể tương đối rõ: phá hủy các cơ sở hạt nhân còn lại, làm suy yếu tên lửa, radar, máy bay, hải quân và năng lực kiểm soát Hormuz.

Nhưng mục tiêu chính trị lại khó hơn nhiều: buộc Iran ký một thỏa thuận mà Washington coi là “thỏa thuận thực sự”, đồng thời ngăn Tehran tái thiết năng lực quân sự sau khi chiến dịch kết thúc.

Chính Tổng thống Trump đã thừa nhận vấn đề này theo cách khá trực tiếp khi nói với Time rằng, ông không nghĩ Mỹ “có thể có hòa bình” với Iran.

Iran cũng không nhất thiết phải thắng Mỹ trong một cuộc đối đầu trực tiếp. Tehran chỉ cần duy trì khả năng đánh trả đủ mạnh để khiến cái giá của chiến tranh tăng lên.

Reuters dẫn các nguồn tin Iran nói rằng, giới chỉ huy nước này đang chuẩn bị phương án đáp trả rộng hơn nếu Mỹ tấn công trở lại, trong đó có khả năng mở rộng mục tiêu sang các lợi ích của Mỹ và các quốc gia hỗ trợ Washington, thậm chí ra ngoài Trung Đông.

Đây có thể là thách thức lớn nhất đối với khái niệm “chiến thắng” của Mỹ.

Washington có thể phá hủy hàng trăm mục tiêu trong vài ngày. Nhưng nếu Iran sau đó sử dụng tên lửa, máy bay không người lái (UAV), lực lượng ủy nhiệm, tấn công mạng, hoạt động hàng hải và các hình thức chiến tranh bất đối xứng để kéo dài xung đột, thì chiến thắng quân sự sẽ không tự động trở thành chiến thắng chính trị.

Vì sao thời điểm sau bầu cử 3/11 đặc biệt đáng chú ý?

Tuyên bố của ông Trump về việc có thể đánh Iran sau bầu cử cần được nhìn trong hai khung thời gian.

Trước ngày 3/11, Nhà Trắng có động cơ để tránh một chiến dịch mới quy mô lớn.

Một cuộc không kích mới có thể lập tức đẩy giá dầu, giá nhiên liệu và chi phí vận tải lên cao. Reuters ghi nhận giá dầu đã tăng mạnh ngay sau thông tin Mỹ điều thêm lực lượng tới Trung Đông.

Trong khi đó, chiến tranh đã kéo dài hơn nhiều so với dự tính ban đầu của chính quyền Tổng thống Trump. Ông Trump từng nói chiến dịch sẽ chỉ kéo dài vài tuần, nhưng trong cuộc phỏng vấn với Time mới đây, ông thừa nhận cuộc chiến đã bước sang tháng thứ bảy.

Do đó, một cuộc tấn công lớn trước bầu cử sẽ khiến chính quyền Mỹ phải chịu ngay lập tức các tác động kinh tế, quân sự và chính trị.

Sau ngày 3/11, bài toán sẽ khác.

Nếu không đạt được thỏa thuận với Tehran, Nhà Trắng có thể cho rằng đã đến lúc sử dụng sức mạnh quân sự để tạo một điểm kết thúc mới cho cuộc chiến. Chính ông Trump đã công khai để ngỏ kịch bản này.

Điều đáng chú ý là Washington không nhất thiết phải chờ tới sau ngày bầu cử mới chuẩn bị. Việc đưa lực lượng tới Trung Đông ngay từ tháng 10 cho phép Mỹ tạo thế sẵn sàng để có thể hành động nhanh chóng sau ngày 3/11, The Wall Street Journal nhận định.

Kịch bản nào cho tháng 11?

Có thể hình dung ba kịch bản chính.

Kịch bản thứ nhất: đạt được thỏa thuận trước bầu cử. Đây là kịch bản làm giảm nhu cầu sử dụng lực lượng quân sự mới triển khai. Iran đã đưa ra đề xuất ngừng bắn và Washington vẫn còn kênh đàm phán. Nếu hai bên tìm được nhận thức chung về hạt nhân, Hormuz và trừng phạt, lực lượng Mỹ có thể trở thành công cụ gây sức ép trong đàm phán thay vì mở màn cho một chiến dịch mới.

Kịch bản thứ hai: đình chiến mong manh, nhưng Mỹ không đánh ngay. Đây có thể là trạng thái “không chiến tranh, không hòa bình”: Mỹ duy trì ba tàu sân bay và lực lượng lớn quanh Trung Đông, trong khi Iran tiếp tục chịu sức ép kinh tế và quân sự. Hai bên tiếp tục thương lượng nhưng chuẩn bị cho khả năng thất bại.

Trong trường hợp này, tháng 11 có thể trở thành thời điểm chuyển từ chiến tranh nóng sang chiến tranh răn đe, thay vì ngay lập tức mở một chiến dịch mới.

Kịch bản thứ ba: Mỹ nối lại không kích quy mô lớn sau ngày 3/11. Đây là kịch bản mà việc điều thêm lực lượng hiện nay có vẻ phù hợp nhất về mặt quân sự. Ba tàu sân bay sẽ tạo một nền tảng không kích lớn; lực lượng thủy quân lục chiến và tàu đổ bộ tăng khả năng phản ứng với các cuộc tấn công vào căn cứ Mỹ; còn mạng lưới căn cứ và máy bay Mỹ trong khu vực tạo chiều sâu cho chiến dịch.

Nhưng nếu xảy ra, mục tiêu hợp lý nhất có thể không phải là “chiếm Iran” hay thay đổi chế độ bằng lực lượng mặt đất, mà là một chiến dịch không kích nhằm đạt được một số mục tiêu quân sự cụ thể rồi quay trở lại bàn đàm phán.

“Chiến thắng ngay sau bầu cử” có nghĩa gì?

Phát biểu của ông Trump rằng Mỹ sẽ “thắng cuộc chiến” ngay sau bầu cử, hoặc “có lẽ trước bầu cử”, cần được hiểu thận trọng.

Nếu “chiến thắng” được định nghĩa là khả năng quân sự của Iran bị suy giảm nghiêm trọng, Washington có cơ sở để tuyên bố đạt mục tiêu, bởi chính quyền Tổng thống Trump cho rằng, Mỹ đã phá hủy phần lớn năng lực hải quân, không quân, radar và chương trình hạt nhân của Iran. Nhưng những tuyên bố này chủ yếu đến từ phía chính quyền Mỹ và cần được phân biệt với đánh giá độc lập về tình trạng thực tế của Iran.

Nếu “chiến thắng” được định nghĩa là Iran chấp nhận một thỏa thuận lâu dài, từ bỏ khả năng tái thiết chương trình hạt nhân, khôi phục tự do hàng hải tại Hormuz và không còn khả năng gây sức ép đáng kể lên Mỹ cùng đồng minh, thì bài toán phức tạp hơn nhiều.

Bởi một cuộc chiến không kết thúc khi các mục tiêu quân sự bị phá hủy. Nó kết thúc khi đối phương chấp nhận một trật tự chính trị mới.

Và cho tới ngày 2/10, chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy Tehran đã sẵn sàng chấp nhận điều kiện đó. Ngược lại, Iran vừa duy trì kênh ngoại giao vừa chuẩn bị phương án đáp trả mạnh hơn nếu Mỹ tấn công lại, Reuters đưa tin.

Điểm quyết định sẽ nằm ở Washington hay Tehran?

Có lẽ là cả hai.

Washington hiện có ưu thế áp đảo về không quân, hải quân, tình báo, tiếp vận và khả năng tấn công tầm xa. Việc đưa thêm tới 10.000 quân và một tàu sân bay nữa cho thấy Mỹ muốn duy trì quyền lựa chọn quân sự ở mức rất cao.

Nhưng Tehran có một lợi thế khác: khả năng làm cho chiến tranh trở nên đắt đỏ và khó kết thúc.

Vì vậy, dấu hiệu quan trọng nhất trong tháng 10 không chỉ là có bao nhiêu tàu sân bay Mỹ đến Trung Đông, mà là Iran sẽ phản ứng thế nào với sức ép này và hai bên có đạt được nhận thức chung về Hormuz, hạt nhân và trừng phạt hay không.

Nếu đàm phán tiếp tục thất bại, lực lượng Mỹ đã được bố trí sẵn và ông Trump đã công khai xác nhận khả năng tấn công trở lại. Khi đó, một đợt không kích sau ngày 3/11 là kịch bản hoàn toàn có cơ sở để chuẩn bị về mặt quân sự.

Nhưng khả năng Mỹ đánh lại Iran và khả năng Mỹ “kết thúc” được cuộc chiến là hai câu hỏi khác nhau. Washington có thể có đủ sức mạnh để mở một chiến dịch mới; thách thức lớn hơn là biến sức mạnh đó thành một thỏa thuận chính trị bền vững mà không kích hoạt vòng leo thang mới tại Iran, Iraq, Yemen, vùng Vịnh và eo biển Hormuz.