10 đoàn tàu ông Phạm Nhật Vượng đặt mua: Cả thế giới mới chỉ có Mỹ đi trước, bản Việt Nam nhiều hơn 300 ghế và nhắm công nghệ đầu tiên thế giới

Cuối tháng 9, Siemens Mobility và VinSpeed - doanh nghiệp do ông Phạm Nhật Vượng nắm cổ phần chi phối - công bố hợp đồng cung cấp công nghệ cho hai tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh và Bến Thành - Cần Giờ.

Trong gói hợp đồng trị giá lên tới 1 tỷ euro, Siemens Mobility sẽ cung cấp 10 đoàn tàu Velaro Novo cùng hệ thống tín hiệu, thông tin liên lạc và điện khí hóa. VinSpeed đảm nhiệm phát triển dự án, xây dựng đường ray và các hạng mục công trình.

Thông tin ban đầu, tàu có tốc độ 350 km/h, dài 200 m và 760 ghế. Theo chuyên trang RollingStock World ngày 28/9/2026, trước hợp đồng với VinSpeed, thế hệ tàu cao tốc mới Velaro Novo mới được Siemens cung cấp cho dự án Brightline West tại Mỹ.

Trước Việt Nam mới có một khách hàng

Velaro là một cái tên lâu đời trong ngành đường sắt cao tốc. Các thế hệ thuộc gia đình này đã hoạt động ở nhiều quốc gia và Siemens cho biết nền tảng Velaro đã tích lũy hơn 3 tỷ km vận hành.

Nhưng Velaro Novo lại là thế hệ mới được Siemens bắt đầu phát triển từ năm 2013 và chính thức giới thiệu năm 2018. Từ đầu, hãng đặt mục tiêu tạo ra một kiến trúc tàu cao tốc mới có thể vận hành trong dải tốc độ 250-360 km/h, nhẹ hơn, tiết kiệm năng lượng hơn và cho phép các hãng đường sắt tùy biến nội thất linh hoạt hơn những thế hệ trước.

Để thử nghiệm công nghệ, Siemens không lập tức chế tạo cả một đoàn tàu thương mại hoàn chỉnh. Hãng đưa một toa thử nghiệm mang tên #seeitnovo vào đoàn ICE-S của Deutsche Bahn để chạy thử trên mạng lưới Đức từ năm 2018.

RollingStock World cho biết tới thời điểm cuối tháng 9/2026, Siemens vẫn chưa trình làng một nguyên mẫu Velaro Novo hoàn chỉnh ở quy mô cả đoàn tàu. Trong khoảng thời gian đó, khách hàng đầu tiên được công bố của thế hệ công nghệ mới này xuất hiện tại Mỹ.

Tháng 5/2024, Brightline West lựa chọn Siemens Mobility làm nhà cung cấp ưu tiên cho đội tàu phục vụ tuyến đường sắt cao tốc nối Las Vegas với Nam California. Kế hoạch gồm 10 đoàn American Pioneer 220, mỗi đoàn 7 toa, được Siemens phát triển trên nền tảng công nghệ cao tốc thế hệ mới và sản xuất tại một nhà máy mới ở Horseheads, bang New York.

Hai năm sau, VinSpeed trở thành cái tên tiếp theo.

Theo hợp đồng vừa công bố, 10 đoàn Velaro Novo dành cho Việt Nam sẽ phục vụ hai tuyến Hà Nội - Quảng Ninh dài 121 km, gồm 4 ga, và Bến Thành - Cần Giờ dài 54 km, gồm 2 ga.

Điều đó khiến VinSpeed bước vào một nhóm rất nhỏ những khách hàng sớm nhất của thế hệ tàu cao tốc mới của Siemens, thay vì mua một mẫu tàu đã được sản xuất hàng loạt cho hàng chục mạng lưới đường sắt trên thế giới.

Bản thân Siemens gọi Velaro Novo là nền tảng tàu cao tốc tiên tiến nhất của hãng. So với những thế hệ Velaro trước, công ty công bố mức tiêu thụ năng lượng có thể giảm tới 30%, trọng lượng giảm khoảng 15% trong khi không gian dành cho hành khách tăng khoảng 10%.

Tàu Việt Nam và Mỹ đều có 7 toa, tốc độ tối đa 350 km/h

Velaro Novo của VinSpeed có chiều dài khoảng 200 m, gồm 7 toa, tốc độ tối đa 350 km/h.

American Pioneer 220 dành cho Brightline West cũng gồm 7 toa, tốc độ thiết kế tương đương 220 dặm/giờ, xấp xỉ 350 km/h.

Theo Siemens, tàu dành cho Brightline West vượt các yêu cầu của Đạo luật Người khuyết tật Mỹ (ADA), cho phép hành khách sử dụng xe lăn di chuyển thuận tiện từ toa này sang toa khác. Những yêu cầu về không gian, tiện nghi và mô hình khai thác có thể khiến mật độ hành khách khác đáng kể so với cấu hình mà VinSpeed lựa chọn.

Tuy nhiên, bản thân kiến trúc Velaro Novo cũng được Siemens tạo ra với mục tiêu “giải phóng” nhiều không gian cho hành khách hơn.

Một trong những thay đổi lớn là khái niệm “empty tube” - ống rỗng.

Thay vì cố định hàng loạt tủ kỹ thuật và thiết bị bên trong khoang hành khách, Siemens thiết kế thân toa như một không gian mở để hãng vận hành có thể tự bố trí nội thất theo nhu cầu. Điều này không chỉ giúp tăng diện tích sử dụng mà còn cho phép thay đổi cấu hình đoàn tàu trong tương lai.

Khi giới thiệu Velaro Novo lần đầu năm 2018, Siemens cho biết cách thiết kế mới giúp tăng khoảng 10% không gian hành khách so với thế hệ trước mà không cần tăng tương ứng kích thước toàn đoàn tàu.

 “Tàu Đức” nhưng được phát triển cả ở Praha, Plzeň và Brno, Cộng hòa Séc

Siemens AG là tập đoàn Đức và Velaro thường được nhắc đến như một công nghệ đường sắt của Đức. Tuy nhiên, quá trình phát triển Velaro Novo thực tế không chỉ diễn ra tại Đức.

Thông cáo do Siemens tại Cộng hòa Czech phát đi sau khi ký hợp đồng VinSpeed tiết lộ đội ngũ kỹ thuật Séc đã trực tiếp tham gia phát triển dòng Velaro Novo.

Siemens Mobility hiện có một trong những trung tâm phát triển và thiết kế phương tiện đường sắt lớn của mình tại Cộng hòa Séc. Các kỹ sư ở Praha, Plzeň và Brno, Cộng hòa Séc tham gia vào quá trình phát triển Velaro Novo.

Roman Kokšal, Tổng giám đốc Siemens Mobility Czech Republic, cho biết từ các trung tâm này, đội ngũ kỹ sư Séc có thể tác động đến thiết kế của những phương tiện đường sắt sau đó vận hành cách đó hàng nghìn km - và trường hợp cụ thể ông nhắc tới chính là Việt Nam.

Mô hình tương tự cũng đang xuất hiện với khách hàng Mỹ. American Pioneer 220 được phát triển trên nền tảng công nghệ cao tốc của Siemens nhưng phải điều chỉnh sâu để đáp ứng tiêu chuẩn Mỹ, đồng thời được lên kế hoạch sản xuất tại nhà máy Horseheads ở New York nhằm đáp ứng yêu cầu nội địa hóa.

Ngoài đoàn tàu, hợp đồng Việt Nam còn có một yếu tố mới khác. Siemens cho biết Velaro Novo sẽ được trang bị công nghệ vận hành tàu tự động ATO tích hợp với hệ thống kiểm soát ETCS Level 2. Nếu triển khai theo kế hoạch, đây sẽ là lần đầu tiên hệ thống vận hành tàu tự động dựa trên ETCS được đưa vào một mạng lưới đường sắt cao tốc cấp quốc gia trên thế giới.

ATO có thể tự động tối ưu khoảng cách giữa các đoàn tàu cũng như điều khiển tốc độ, tăng tốc và phanh nhằm cải thiện độ chính xác trong vận hành và mức tiêu thụ năng lượng.