GDP tăng gần 10%, vì sao người dân chưa thấy thu nhập tăng tương xứng?

GS.TS. Hoàng Văn Cường

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

13 bài viết

• Tăng trưởng là hệ số kết quả của đầu tư cộng với các yếu tố như công nghệ, lao động... Muốn tăng trưởng cao thì không thể không tăng đầu tư, đây là một trong các yếu tố then chốt quyết định tốc độ tăng trưởng.
  Tại: Hơn 38 triệu tỷ đồng vốn cho mục tiêu cho tăng trưởng 2 con số
• Rất cần có sự thay đổi về phương thức quản lý, sửa đổi Nghị định số 24, không nhất thiết phải độc quyền Nhà nước về một thương hiệu vàng. Có thể cho nhiều doanh nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất vàng miếng để đáp ứng nhu cầu của người dân, nguồn cung được tự do được cạnh tranh bình đẳng thì sẽ không còn tình trạng khan hiếm nữa.
  Tại: Đã đến lúc sửa Nghị định 24 để vàng SJC hết "một mình một chợ"

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban kinh tế - Tài chính của Quốc hội, cho rằng, việc GDP quý III/2026 tăng 9,95% và GDP 9 tháng đạt hơn 9% - mức tăng cao nhất 15 năm gần đây không hề bất ngờ. Ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ đã đặt mục tiêu và quyết tâm đến quý III và quý IV năm 2026 sẽ đạt tốc độ tăng trưởng trên 10%. Thực tế quý III đã gần như chạm đến 10%.

“ Việc tăng trưởng này thực hiện đúng mục tiêu mà Chính phủ đã đề ra. 9 tháng qua với sự quyết tâm của Chính phủ cùng các địa phương, tốc độ tăng trưởng đã có những sự đột phá nhất định. Kết quả này là thành công trong quá trình chỉ đạo, điều hành của Chính phủ ”, ông Cường nhấn mạnh.

Nhiều động lực làm nên kỷ lục

Cũng theo ông Cường, mức tăng trưởng cao kỷ lục được đến từ kết quả tổng hợp của nhiều động lực, trong đó lĩnh vực nào cũng tăng trưởng đều và rất tốt, đặc biệt là lĩnh vực xuất khẩu. Việt Nam đã xuất siêu trở lại sau 9 tháng liên tiếp nhập siêu. Cụ thể trong tháng 9, Việt Nam xuất siêu 1,27 tỷ USD.

Tuy nhiên, tính chung 9 tháng, do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại hàng hóa 9 tháng vẫn nhập siêu 19,42 tỷ USD. Tuy nhiên, điều này phản ánh nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất là rất lớn, cho thấy sự gia tăng đáng kể của nhu cầu đầu vào cho nền kinh tế.

Bên cạnh xuất khẩu, đầu tư công đóng vai trò lớn tạo ra sức bật về tăng trưởng. Ông Cường nhấn mạnh việc Nhà nước đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công có thể tạo ra tác động lan tỏa lớn tới nhiều khu vực của nền kinh tế.

Trước hết, đầu tư công tạo ra tác động trực tiếp đến GDP thông qua việc triển khai các dự án hạ tầng như đường cao tốc, cầu, sân bay, cảng biển, hệ thống điện, cấp thoát nước và hạ tầng đô thị. Khi các dự án được triển khai, nhu cầu đối với vật liệu xây dựng, máy móc, vận tải, nhân công và các dịch vụ liên quan tăng lên, qua đó tạo thêm đơn hàng và việc làm cho doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, đầu tư công còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với đầu tư tư nhân. Một tuyến đường mới, một cây cầu mới hay một khu vực được hoàn thiện về hạ tầng có thể mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp. Chi phí logistics giảm, khả năng kết nối thị trường tốt hơn và quỹ đất được khai thác hiệu quả hơn sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, đầu tư công không chỉ có ý nghĩa trong ngắn hạn mà còn có thể nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế trong dài hạn. Nếu vốn được tập trung vào những dự án có khả năng tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, tăng kết nối vùng và nâng cao năng suất, mỗi đồng vốn ngân sách có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn hơn trong tương lai.

Theo ông Cường, trong ngắn hạn, đầu tư công có thể đóng vai trò như một bước đột phá, tạo ra kết cấu hạ tầng xương sống, tạo tiền đề dẫn dắt sự phát triển bền vững cho tương lai. Trong dài hạn, nếu được thực hiện đúng hướng, nó có thể trở thành “bệ phóng” nâng cao năng suất và thu hút đầu tư tư nhân. Đây là lý do đầu tư công thường được xem là một trong những công cụ quan trọng để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong những giai đoạn nền kinh tế cần thêm động lực.

Tuy nhiên, ông Cường cũng cho biết, điều lo ngại nhất của đầu tư công quá nhiều là đầu tư không hiệu quả, phải đi vay vốn lớn, dẫn đến nợ công, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực tế hiện nay nợ công của Việt Nam thấp, nên dư địa để tăng đầu tư công còn rất lớn. Vấn đề đặt ra là các dự án đầu tư công phải hiệu quả, cấp thiết, mang tính chất tác động, lan toả, tạo ra được xương sống phát triển cho nền kinh tế.

“ Sự tổng hợp của 2 động lực là xuất khẩu và đầu tư công đã tạo nên con số tăng trưởng GDP cao kỷ lục. Con số này không có gì lạ trong bối cảnh phát triển hiện nay ”, ông Cường nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cũng cho rằng, con số tăng trưởng GDP không quá bất ngờ vì với quyết tâm chính trị cao nhất, Chính phủ đã làm tất cả để đạt được con số này.

“ Thực tế, sự tăng trưởng của Việt Nam thế giới cũng phải thừa nhận, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cũng nhận định Việt Nam hoàn toàn có khả năng tăng trưởng 8,2%. Con số này được ghi nhận với thống kê cụ thể và nhận được đồng tình của thế giới ”, ông Phong nhấn mạnh.

Cũng theo ông Phong, có 4 động lực chính để đạt được con số này gồm: đầu tư công tăng rất mạnh, FDI và xuất nhập khẩu đều tăng mạnh.

Ngoài ra, khu vực kinh tế tư nhân cũng tăng mạnh, thị trường trong nước phát triển tốt, tổng dư nợ tín dụng trên 20 triệu tỷ đồng, tổng đầu tư xã hội cũng tăng mạnh tới 15%. Bên cạnh đó, động lực tăng trưởng còn đến từ bối cảnh trên thế giới, khi Việt Nam là một môi trường hoà bình, thân thiện, điểm đến đầu tư hấp dẫn của các nhà đầu tư trên thế giới.

“ Tất cả những động lực này đã tạo ra một bề rộng tăng trưởng rất mạnh, khiến GDP lần đầu tiên gần chạm ngưỡng 2 con số ”, ông Phong nói.

Tuy nhiên, ông Phong cho rằng, việc phát triển hạ tầng cần phải quy hoạch bài bản, đầu giá minh bạch, có cơ chế rõ ràng, bình đẳng.

Bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống tài khoản quốc gia (Cục Thống kê) cũng cho biết, tăng trưởng kinh tế được nâng đỡ bởi 3 động lực liên kết với nhau: đầu tư công tạo thêm khối lượng sản xuất; công nghiệp và xuất khẩu mở rộng đầu ra; tiêu dùng trong nước duy trì nhịp tăng của thương mại, dịch vụ.

Đầu tư công trở thành động lực chính mang tính dẫn dắt trong quý III với tiến độ giải ngân được cải thiện so với cùng kỳ năm trước, đặc biệt ở các dự án hạ tầng quy mô lớn, có tính lan tỏa cao.

Việc đẩy mạnh giải ngân trong quý III không chỉ trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng ngành xây dựng và các ngành liên quan, mà còn tạo hiệu ứng “kéo” đối với đầu tư khu vực tư nhân, qua đó cải thiện năng lực sản xuất và kết nối hạ tầng trong trung, dài hạn.

Cạnh đó, sản xuất và xuất khẩu cũng tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì đà tăng trưởng tốt kể từ quý 1, cho thấy sự phục hồi của hoạt động sản xuất và năng lực cung ứng trong nước. Hoạt động xuất khẩu diễn ra sôi động, tạo điểm tựa vững chắc cho sản xuất trong nước.

Ngoài ra, tiêu dùng của hộ gia đình có xu hướng cải thiện, đóng vai trò ổn định tổng cầu, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài.

Những động lực tăng trưởng mới như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn, từng bước thâm nhập vào các ngành công nghiệp, dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao.

Ở góc nhìn khác, chuyên gia kinh tế Trần Hoàng Ngân cho rằng, một trong những yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng là việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án đầu tư bị đình trệ trong nhiều năm. Nhiều dự án tồn đọng liên quan đến các bản án, kết luận thanh tra, kiểm tra đã được xử lý trên cơ sở hoàn thiện thể chế, qua đó từng bước khơi thông nguồn lực bị “đóng băng”.

“ Việc tháo gỡ các dự án tồn đọng giúp khơi thông nguồn lực bị đóng băng trong nhiều năm, đồng thời hỗ trợ ngân hàng xử lý nợ xấu, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng ”, chuyên gia cho biết.

Theo ông Ngân, tác động của quá trình này không chỉ nằm ở giá trị của từng dự án mà còn góp phần củng cố niềm tin vào công tác quản lý, điều hành và quản trị quốc gia. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp nền kinh tế có thêm động lực tăng trưởng trong bối cảnh các yếu tố bên ngoài còn nhiều bất định.

Vì sao thu nhập người dân tăng chưa tương xứng với GDP?

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, việc thu nhập người dân chưa tăng tương xứng với tốc độ tăng GDP là điều bình thường và dễ hiểu. Bởi lẽ, việc tăng trưởng GDP của Việt Nam có sự đóng góp rất lớn của đầu tư công, mà đầu tư công thì chưa thể mang lại giá trị trong ngắn hạn cho người dân được, tức là chưa tạo ra thu nhập trực tiếp cho từng người lao động. Do đó phần tăng để cải thiện thu nhập sẽ không cùng một hệ số với tăng trưởng GDP.

Đầu tư công mang lại giá trị tích luỹ cho dài hạn, nên sẽ hướng tới sự phát triển cho tương lai, chứ không phải tạo ra sản phẩm để đưa vào sử dụng hay tiêu dùng ngay được, nên việc cảm nhận đời sống không tăng lên tương xứng với GDP là bình thường. “ Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng trải qua giai đoạn như Việt Nam, thậm chí có nhiều nước tăng trưởng cao nhưng người dân vẫn ‘thắt lưng buộc bụng’ để cho đầu tư phát triển, bởi sự đầu tư này là đầu tư cho sự phát triển lâu dài ”, ông dẫn chứng.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Minh Phong cũng cho rằng, việc tăng trưởng GDP hiện nay là tăng trưởng theo bề rộng, tập trung chủ yếu vào đầu tư công và FDI, nên người dân sẽ chưa thấy tăng chất lượng cuộc sống tương xứng. Tuy nhiên, trong tương lai, khi hạ tầng phát triển, kéo theo nền kinh tế đi lên, đời sống người dân cũng sẽ thất rõ sự thay đổi.

Ông Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng cần có độ trễ nhất định giữa tăng trưởng kinh tế và cảm nhận trực tiếp của người dân. “ Về dài hạn, khi các công trình hoàn thành, người dân sẽ được hưởng lợi từ hệ thống hạ tầng đồng bộ và hiện đại hơn” , chuyên gia nhận định.

Một yếu tố khác tác động đến chi phí của người dân là biến động của thị trường năng lượng thế giới, làm ảnh hưởng đến giá xăng dầu trong nước. Tuy nhiên, Việt Nam đã sử dụng các chính sách tài khóa như thuế, phí để hỗ trợ, qua đó hạn chế mức độ tác động của biến động giá năng lượng tới người dân.

Phân biệt sự quy mô nền kinh tế và sự cải thiện đời sống người dân

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, sự tăng trưởng thời gian qua được đóng góp từ nhiều khu vực, từ khu vực tư nhân, đầu tư công, đầu tư nước ngoài đến hoạt động ngoại thương. Trong đó, ngoại thương và đầu tư nước ngoài là hai trong những điểm nổi bật, góp phần đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế lên mức cao.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa sự gia tăng về quy mô của nền kinh tế và mức độ cải thiện thực tế trong đời sống của từng người dân. “ Về nguyên tắc, khi GDP tăng trưởng thì GDP bình quân đầu người cũng tăng. Thu nhập bình quân đầu người tăng sẽ góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, giúp đời sống người dân tốt hơn ”, ông Hiếu nói.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ thành quả tăng trưởng không được phân bổ đồng đều giữa các ngành nghề, khu vực và nhóm dân cư. Có những lĩnh vực, doanh nghiệp và nhóm lao động được hưởng lợi lớn khi nền kinh tế tăng trưởng, nhưng cũng có những nhóm được hưởng ít hơn hoặc chưa hưởng lợi. Ví dụ, sự khác biệt này có thể thấy giữa các đô thị lớn và khu vực vùng sâu, vùng xa, cũng như giữa nhóm có thu nhập cao và nhóm thu nhập thấp.

Tại những trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, TP.HCM, đời sống của một bộ phận người dân được cải thiện khi hoạt động kinh tế phát triển. Trong khi đó, người dân tại các khu vực khó khăn hoặc những người có thu nhập thấp có thể chưa được hưởng lợi tương xứng.

Tương tự, trong khu vực doanh nghiệp, không phải tất cả đều hưởng lợi như nhau từ tăng trưởng chung của nền kinh tế. Những doanh nghiệp nhỏ, hạn chế về nguồn lực vẫn có thể phải đối mặt với nhiều khó khăn.

Theo ông Hiếu, một nguyên nhân khác khiến người dân chưa cảm nhận rõ mức tăng trưởng GDP là quy mô nền kinh tế phải được đặt trong tương quan với dân số.

Việt Nam có quy mô GDP ngày càng lớn, nhưng với dân số hơn 100 triệu người, GDP bình quân đầu người vẫn còn khoảng cách đáng kể so với các quốc gia phát triển. Do đó, việc GDP của cả nước tăng mạnh không có nghĩa thu nhập của từng người dân cũng lập tức tăng với tốc độ tương ứng.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng để người dân thực sự được hưởng lợi từ tăng trưởng kinh tế, vấn đề quan trọng là tạo ra sự phát triển đồng đều hơn và tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Trong đó, nhà ở là một trong những vấn đề cần được quan tâm.

Ngay tại các thành phố lớn, sự chênh lệch về điều kiện nhà ở vẫn rất rõ rệt. Trong khi một bộ phận người dân sống tại những khu đô thị, nhà ở có điều kiện tốt thì vẫn còn nhiều người thu nhập thấp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm một nơi ở phù hợp với khả năng tài chính.

Bên cạnh nhà ở, chuyên gia cho rằng y tế cũng là lĩnh vực cần được cải thiện để thành quả phát triển kinh tế đến được với nhiều người dân hơn. Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế hiện vẫn có khoảng cách giữa các đô thị lớn với những địa phương khó khăn, vùng sâu, vùng xa. Ngay trong các thành phố lớn cũng tồn tại sự khác biệt giữa các khu vực có mức sống khác nhau.

Ngoài ra, các chính sách an sinh cần dành sự quan tâm nhiều hơn cho người thu nhập thấp, người nghèo, người cao tuổi và những nhóm hạn chế khả năng lao động.

Tóm lại, theo ông Hiếu, GDP trước hết là một chỉ số định lượng, phản ánh quy mô và tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế nhưng không thể phản ánh đầy đủ chất lượng cuộc sống.

Muốn đánh giá người dân thực sự được hưởng lợi bao nhiêu từ tăng trưởng, cần nhìn thêm vào thu nhập, nhà ở, y tế, giáo dục, môi trường và các điều kiện sống khác. Vì vậy, bên cạnh mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao, bài toán quan trọng hơn về dài hạn là chuyển hóa tăng trưởng thành sự cải thiện thực chất về thu nhập và chất lượng cuộc sống, đồng thời hạn chế khoảng cách giữa các nhóm dân cư.

Trong khi đó, ông Trần Hoàng Ngân nhận định, khi đầu tư công được đẩy mạnh, về dài hạn, người dân sẽ hưởng lợi do hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được cải thiện, đồng bộ hơn. Điều này tạo thuận lợi cho việc đi lại, phát triển y tế, giáo dục, môi trường và qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

“ Đầu tư công và đầu tư xã hội tăng sẽ góp phần làm tăng thu nhập của người dân, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống ”, chuyên gia phân tích.